گیــاهپــزشــکی گیـــلان

          تاحالا خیلی سعی کردم به شکلی همکارای بخش خصوصی رو چه توی کلینیک های گیاهپزشکی و چه توی انسکتاریوم ها تشویق کنم تجربیات و مشاهدات خودشون رو برای استفاده دیگران روی کاغذ بیارن و بنویسن، و اگه دوست دارن از طریق همین وبلاگ منتشرش کنن. ولی تاحالا که ندیدم کوچکترین قدمی در این راه بردارن. نمی دونم نمی تونن، نمی خوان، یا حال نوشتن رو ندارن! مطالبی آکادمیک رو میشه خیلی جاها سراغشون رفت، ولی مطالب روزمره و کاربردی، و تجربیات شخصی خیلی می تونه توی کار کمکمون باشه و حیفه اون رو از هم دریغ کنیم. ای کاش من هم بتونم بیشتر این کار رو انجام بدم.

*********

          این روزا بحث اسباب کشی حفظ نباتات از ساختمان فعلی خیلی داغ شده بازم. به این ساختمون که سال هاست نرسیدن. بذارید رک بگم خیلی ظلم کردن به حفظ نباتات و پرسنلش. منظورم تمام کسایی هست که از دستشون بر میومده و باید به این کار رسیدگی می کردن و نکردن، حالا هر کسی می خواد باشه. توی این سال ها نه به وضع پرسنلی حفظ نباتات توجه شد و نه به محیط کارش. توی تابستون ها عرق ریختیم و اگه خودمون نجنبیده بودیم حتی ساختمون هم آتیش گرفته بود بخاطر اتصال سیمای برق، و توی زمستون ها هم از سرما مریض شدیم و بیشتر روزا رو با سر درد سینوزیتی گذروندیم. با این همه سعی کردیم به وظایفمون در حد توان و امکانات عمل کنیم. انشاالله با نقل مکان به ساختمان جدید به پرسنل و امکانات مورد نیاز یه بخش کاملا تخصصی توی سازمان جهادکشاورزی گیلان توجه خاص بشه، نه اینکه فقط به فکر آماده کردن سالن بدنسازی، استخر و استراحتگاه ورزشکاران توی ساختمان قبلیمون باشن ... انشاالله ...

کمی انتقادپذیر باشیم ...

          دوست و همکار عزیزم آقای مهندس جرگونی هم مدتیه انتقال گرفتن و به زادگاه خودشون در استان زیبای مازندران برگشتن. این باعث شده علاوه بر تمام کارایی که داشتم، لااقل فعلا مسئولیت پیگیری امور کنترل بیولوژیک استان با من باشه. مسلما همچنان به تجربیات ارزنده مهندس جرگونی احتیاج دارم و در انجام وظایف به پای ایشون نمی رسم. ولی تلاش خودم رو می کنم تا چیزایی رو که طی این سال ها از ایشون یاد گرفتم در حد توانم به انجام برسونم. به این بهانه مطلبی در مورد کفشدوزک هفت نقطه ای رو بصورت گردآوری در وبلاگ قرار می دم، انشاالله که مفید باشه.

یه عکس یادگاری مربوط به تابستان سال 1388 موقع بازدید از عملیات کنترل بیولوژیک شپشک آردآلود در باغات چای توسط کفشدوزک کریپتولموس به همراه هیات کارشناسان سازمان حفظ نباتات داشتم که بهتر دیدم اون رو هم ارائه کنم. محل گرفتن عکس، باغ آقای خارابی، در دهستان ماکلوان فومن و در نزدیکی جاده ماسوله هستش.

کفشدوزک هفت نقطه ای (Coccinella septempunctata) از فراوان ترین و معروف ترین گونه های حشرات شکارچی است که در تمام نقاط مختلف دنیا در کنترل بیولوژیک کاربرد فراوانی داشته است. لارو و حشرات بالغ از انواع شته های آزاد، گالزا و حتی شته های ریشه، شپشک های نباتی، پسپل ها، تخم و لارو جوان سایر حشرات تغذیه می کند. اما از خوردن شپشک ها و شته‌ها بیشتر لذت می‌برند. این حشرات به عنوان دوست باغبان شناخته شده‌اند چون آفت‌های باغ را می‌خورند. کفشدوزک در دوره لاروی، هزار و هر حشره کامل تا ۹۰۰۰ شته را طعمه خود قرار می دهد.

کفشدوزک‌های هفت خال، سه خال و نیم در هر یک از طرفین بال‌ها دارند. سینه سیاه با دو علامت سفید در پهلو و سر کوچک و سیاه دارند. بال‌ها مخفی است که در هنگام پرواز باز شده و ظاهر می‌شوند. طول این حشرات بین 15 - 1 میلیمتر است.

نوزاد کفشدوزک پوستی به رنگ آبی - خاکستری و خال‌های زردی در طرفین بدن دارد. این حشرات در باغ‌ها، جنگل، بیشه‌زارها و علفزارها زندگی می‌کنند.

این کفشدوزک به صورت حشره کامل در پناهگاه ها نظیر زیر پوست درختان و شکاف دیواره ها زمستان گذرانی می کند. در بهار هنگامی که دما به 12 ریسد کفشدوزک ها از پناهگاه ها خارج و شروع به تغذیه می نمایند. سپس حشرات بالغ، جفت گیری کرده و در دمای بین 30 ـ ۲۰ درجه سانتی گراد بعد از 4 روز تخمگذاری می نمایند، تخم ها به صورت دسته ای (100 ـ ۵۰ عدد) در زیر برگ های گیاهان قرارمی گیرد. تعداد تخم بین ۳۰۰ ـ 70 عدد و حداکثر تا ۳۰۰۰ عدد گزارش شده است، لاروهای جوان از تخم خارج شده و در قسمت های مختلف گیاه به جستجوی طعمه می پردازد. این حشره دارای 5 سن لاروی بوده که 10 تا 7 روز طول می کشد. شفیره ها در زیر برگ یانقاط دیگر ثابت شده و پس از یک هفته تا ده روز به حشره بالغ تبدیل می شوند . این کفشدوزک دارای 5 تا 3 نسل در سال است.

به کفش دوزک اصطلاحاً بانوی سوسک‌ها (Lady beetle) یا بانوی حشرات (Lady bugs) هم می‌گویند.

 منابع:

گیلانیکا

تالارهای نیک صالحی

          سازمان حفظ نباتات کشور فهرست سموم مجاز کشور با تعاریف و پیوستهای مربوطه را در پایگاه اطلاع رسانی خود قرار داده است. برای مشاهده می توانید اینجا کلیک کنید.

جناب آقای مهندس محمدی در قسمت نظرات آدرس وبلاگی رو گذاشتن که پر از مقالات مرتبط با کشاورزی و بسیار مفیده. با مراجعه به این وبلاگ می تونین به دنبال مقالات مختلف بگردین و ازش استفاده کنین. آدرس این وبلاگ رو اینجا می ذارم تا تمام دوستایی که سر می زنن به راحتی ازش استفاده کنن:

دانشجويان دانشکده کشاورزی سراوان

          متن زیر توسط آقای علی طلایی که از وبلاگ بازدید نموده اند به عنوان یک خاطره در قسمت نظرات نگاشته شده است. برای من هم یادآوری بسیار تاثیرگذاری از استاد عزیزمان آقای دکتر طالبی چایچی بود. توجه شما را به خواندن این خاطره جلب می کنم، تا هم خاطره اساتید خوبمان را زنده کنیم، و هم بدانیم چه چیزی اسم و یاد انسان را همیشه در دل ها زنده نگه می دارد.

من هم به نوبه ی خود از آقای علی طلایی که با ظرافت و دقت خاطره ی زیبای خود را ثبت کردند تشکر و قدردانی می نمایم.

خاطره ی آقای علی طلایی از مرحوم آقای دکتر پرویز طالبی چایچی:

با سلام

و عرض ادب و احترام به شما و محضر روح متعالی استاد فاضل و برجسته جناب آقای [دکتر] طالبی چایچی.

بار اولی که به وبلاگ شما رسیدم زمانی بود که نام استاد فقید را بدنبال نشانی از ایشان در اینترنت سرچ کرده بودم که مطلب شما را مشاهده کردم . از شدت تاثر نتوانستم چیزی بنویسم اما بر خودم فرض دانستم که اینبار رسم ادب و احترام را به جای آورم. در سال 1367 در رشته علوم گیاهی دانشگاه تبریز شروع به تحصیل کردم و در آن سالها برای فارغ التحصیل شدن می بایستی 146 واحد را پاس میکردیم. بالاخره دوران تحصیل من هم مانند تمامی دورانهای زندگی انسان به پایان رسیدند و برای انجام پروسه فارغ التحصیلی به واحد آموزش دانشکده مراجعه نمودم و آنزمان بود که متوجه شدم با وجود پاس کردن تمامی واحدهای اجباری و 10 واحد اختیاری جمع کل واحدهای پاس شده 145 واحد است و علت آن این بود که تمامی دانشجویان واحد درسی کنترل بیولوژیک را که توسط دانشکده کشاورزی ارائه میشد را به همراه یک واحد آزمایشگاه می گذراندند و این باعث میشد که جمع واحد هایشان به عدد 146 برسد ولی از بد شانسی من در آن ترم مسئولین بی مسئولیت دانشکده علوم تشخیص داده بودند که واحد آزمایشگاه زائد است و این واحد ارائه نشده بود. حال تصورش را بفرمایید که تمامی این اتفاقات در آبان ماه رخ داده است و زمان انتخاب واحد سپری گشته بود. واحد آموزش تنها راهی را که پیشنهاد میکرد انتخاب درس ژنتیک و اصلاح نبات بود. یک درس 4 واحدی با یک استاد بسیار سخت گیر که به علت پاس کردن 4 واحد درس زنتیک عمومی با او میدانستم که با این انتخاب روزگار خوشی نخواهم داشت.

آن زمان بود که به دکتر طالبی مراجعه کردم و از ایشان خواستم که اجازه دهند واحد آزمایشگاه کنترل بیولوژیک را به صورت معرفی به استاد و بصورت فوق العاده با ایشان پاس نمایم. دقیقا به خاطر دارم که ایشان با گشاده رویی و سعه صدر پذیرفتند و حتی به مسئول آزمایشگاه که نظر موافقی نداشت گفتند که شرایط من ویژه است و باید مساعدت کنند. شاید باورش سخت باشد که پس از آن هر هفته روزهای چهارشنبه با هواپیما به تبریز میرفتم

و پس از فعالیت 4 ساعته در آزمایشگاه بعد از ظهر همان روز به تهران باز میگشتم. این وضعیت قریب به دو ماه طول کشید و بالاخره تحصیلات دانشگاهی من به پایان رسید. حال براستی نمیدانم چه چیزی باید بنویسم. بدنبال نشانی از استاد بودم که پس از سال ها بار دیگر سپاسگزار ایشان باشم ولی افسوس که ایشان دیگر نیستند. پس با کمال فروتنی در برابر انسانیت و کمالات ایشان سر تعظیم فرود می آورم و تا عمری باقی است مدیون ایشان خواهم بود.

دوست عزیز، از شما هم برای فراهم نمودن این فرصت سپاسگزارم. خدا نگهدار

          امشب، و حالا که بعد از مدتی می نویسم می خواهم حرفهایم را با یادآوری از همکار عزیز و دوست داشتنی که ناباورانه و برای همیشه کوله بار سفر را بسته و راهی دیار آخرت شده شروع کنم. مهندس یوسف جعفری خالجیری، کارشناس ارشد حشره شناسی کشاورزی، و کارشناس مسئول مبارزه با آفات گیاهان زراعی و باغی مدیریت حفظ نباتات استان گیلان که زحمات زیادی را در طی سال های خدمتش برای کشاورزی استان متحمل شده و صاحب تجربیات بسیار گرانقدری شده بود بر اثر ابتلا به نوعی سرطان دار فانی را برای همیشه ترک کرد و به سفر آخرت رفت. من و همکارانم در مدیریت حفظ نباتات استان به عنوان نزدیک ترین همکارانشان و کسانی که هر روز همدیگر را می دیدیم هنوز این اتفاق را باور نکرده ایم و انگار همچنان منتظریم چهره خندانشان را در راهروی اداره و اتاقشان ببینیم و صدای خنده هایشان رو بشنویم ... در آخرین دیدارمان – در منزلشان و زمان بیماری - وقتی سعی داشتم با صحبت کردن از مطالب مختلف و شوخی برای تغییر روحیه شان استفاده کنم، یک جمله گفتند و این جمله، و چهره شان در آن لحظه هیچ وقت فراموشم نمی شود ... گفتند: «دیگه از خنده های من توی اداره خبری نیست، نه؟!» ... این ضایعه رو مجددا به همه ی دوستان و همکاران و خصوصا خانواده ی محترمشان تسلیت می گویم. یادشان بخیر و روحشان شاد. کاش توانسته باشیم بخشی از تجارب ایشان را در مدت زمان همکاریمان کسب کنیم.

من و مرحوم مهندس جعفری در پارک ملت رشت (پاییز ۱۳۸۵)

          اما با ادامه روند فعلی سازمان – و مجموعه وزارت جهادکشاورزی – مبنی بر عدم جذب نیروی فنی و متخصص در زمینه گیاهپزشکی برای بخش حفظ نباتات این مجموعه عظیم، و گسستی که در این بین اتفاق می افتد – و در واقع افتاده – چه کسی پاسخگوی هدر رفت تجربیات ارزنده همکاران مجرب حفظ نباتات استان خواهد بود؟ اگر امروز و هنگامی که هنوز تعدادی – هر چند اندک – از مجموعه ی سال های گذشته به افتخار بازنشستگی نائل نشده اند نسبت به تامین و جذب نیروی متخصص اقدام نشده و نیروی جدید در کنار فردی باتجربه به کار گمارده نشود، مسلما ضرر بسیار هنگفت و جبران نکردنی به مجموعه کشاورزی استان و کشور وارد شده است ... از قدیم گفته اند «آزموده را آزمودن خطاست» و اکنون ما به دست خود و با جلوگیری از انتقال و چرخش تجربیات بین نسل های کارشناسی، خطاهای بسیاری را با آزمودن آزموده های بیشمار رقم خواهیم زد ... من این را به عنوان زنگ خطری که صدای آن نه به آهستگی، که به وضوح به گوشم می رسد اعلام می کنم، باشد تا مسئولین – مسئولینی که می گویند دلسوزند – به فکر چاره ای اساسی و بدون درنگ باشند.

      این که چرا «گیاهپزشکی گیلان» کم کار شد به مسائل زیادی بر می  گردد که شاید عمده ترینش مربوط به مشغله ی زیاد کاری خودم در محیط اداری باشد. دلیل دیگری که می توانم برایش ذکر کنم باز به شرایط کاری من در اداره و ماهیت دولتی آن بر می گردد ... در هر صورت و با وجود تمام دلایلی که می توانم متصور شوم، دلایل برای خودم قابل قبول نیست، چرا که یک گیاهپزشک را در درجه اول یک گیاهپزشک می دانم، نه شخصی صرف اداری. انشاالله که با کنار گذارشتن تمامی بهانه ها، و با همکاری دوستان همکار عزیز «گیاهپزشکی گیلان» را در ادامه راهی که آغاز نموده است پیش ببریم.

          سال زراعی که گذشت برای من و دوستان جوانی که امسال در قالب شبکه های مراقبت همکارانی نمودند پر از تجربه های جدید و خاطرات شیرین بود. امید که با انتقال این تجربیات بتوانیم گامی موثر در پیشبرد اهدافمان برداریم.

          در این فصل معمولا همکاران ما با مراجعات زیادی در رابطه با مشکلات مربوط به خزانه های برنج روبرو هستند. به نظرم رسید بد نیست براساس تجارب سال های قبل موارد مهمی را که باید در نظر داشته باشیم برای همکارانی که جدیدا فعالیت می کنند یادآوری کنم:

1-  توصیه برای ضدعفونی بذور فراموش نشود. در مورد هر یک از سموم موجود حتما دستور العمل صحیح به کشاورز آموزش داده شود، چون بسیاری از کشاورزان سبک و سنگین کردن بذور را با ضدعفونی اشتباه می گیرند، و یا نسبت به شستشو دادن مجدد بذور پس از ضدعفونی اقدام می نمایند. در صورتی که سم «تیوفانات متیل تیرام» را توصیه می کنید نسبت توصیه شده به این شرح است: 160 گرم سم + 80 لیتر آب + 60 کیلوگرم بذر. این نسبت در واقع مقدار مناسب بذر تهیه خزانه برای 1 هکتار شالیکاری است. اکثر کشاورزان مقادیر بیشتری بذر برای تهیه خزانه بکار می برند. مقدار سم توصیه شده می بایست با مقدار بذری که کشاورز بکار می برد متناسب باشد. فراموش نکنیم در نوشتن نسخه مقادیر توصیه نماییم که قابل توزین و ارائه توسط فروشگاه های سموم باشد.

2-  هیچ گونه آفتی در خاک خزانه ها موجود نیست و اکیدا از توصیه هرگونه حشره کش برای ضدعفونی خاک خزانه ها قبل از پاشش بذر خودداری شود. متاسفانه این موضوع در بعضی از مناطق استان بصورت یک عادت غلط در آمده است.

3-  درصد بسیار بالایی از مشکلات موجود در خزانه ها به علت عدم آگاهی کشاورز از احداث خزانه پلاستیکی به روش صحیح است. خزانه هایی که در زیر پلاستیک گرفته می شوند بصورت جوی پشته ای تهیه شده، بذور بر روی پشته و بر روی خاک پاشیده شده و آب بصورت نشتی به بذور می رسد ( اکثرا کشاورزان بذور را در داخل آب می پاشند). از طرفی پس از پاشیدن بذور نسبت به محبوس نمودن آن در زیر پلاستیک بدون در نظر گرفتن شرایط آب و هوایی اقدام می نمایند. حتما به کشاورزان یادآوری نمایید استفاده از پلاستیک برای محافظت خزانه از سرماست، نه ایجاد گرما. در صورت گرم بودن هوا، یا وجود آفتاب و یا حتی اشعه آن، در زیر پلاستیک گرمای زیادی تولید شده و در صورت عدم هوادهی خسارت به خزانه بصورت های مختلف، از ایجاد پوسیدگی های مختلف تا مرگ بذور و گیاهچه ها را سبب می گردد. توصیه نمایید در صورت وجود گرما، حتی از لحظه ی پاشش بذر نسبت به باز نمودن هر دو سر تونل های پلاستیکی اقدام نمایند، و در روزهای گرم و آفتابی حتما نسبت به هوادهی در تمام طول روز اقدام گردد. برای اینکه عمل هوادهی بصورت کامل انجام شود، طول هر خزانه نباید بیشتر از 10 تا 12 متر باشد، در غیر اینصورت می بایست وسط تونل ها هم باز شود. غروب ها پلاستیک ها بسته شده، تا از سرمای شب محافظت شود. برای اینکه اردک و غاز وارد خزانه ها نشوند می توان از تور های پلاستیکی و یا حصار چوبی استفاده نمود ... در هر صورت خسارت ناشی از عدم هوادهی معمولا بسیار جدی تر از خسارتی است که بر اثر ورود طیور به خزانه ها وارد می شود.

4-  نشاهایی که در خزانه های پلاستیکی پرورش می یابند می بایست چند روز قبل از انتقال به زمین اصلی با شرایط محیط کاملا تطابق نمایند. برای این منظور کشاورز می بایست به تدریج نسبت به برداشتن پلاستیک اقدام نماید. در صورتی که اینکار به یکباره انجام شود، موجب وارد شدن شوک به نشاها شده و علائم مختلفی را ایجاد خواهد نمود.

5-  یکی از مواردی که موجب ایجاد پوسیدگی و کپک زدگی در خزانه ها می شود، ایجاد تراکم بذور در واحد سطح است. توصیه شود بذور طوری در خزانه ها پاشیده شوند که تا حد امکان روی هم قرار نگیرند.

6-  از کودهای دامی در خزانه ها استفاده نشود. استفاده از این کودها امکان بروز آفت مگس خزانه (که با علائم کچلی و نفتی شدن مشخص می گردد) را افزایش می دهد.

7-  سطح خزانه ها کاملا مسطح شده و سپس بذر پاشی صورت گیرد. در غیر این صورت باقی ماندن آب در چاله ها موجب ایجاد کچلی در خزانه می گردد.

8-  معمولا کپک زدگی داخل خزانه با شستشوی خزانه (ورود آب از یک طرف و خروج از طرف دیگر) و پس از آن خشک نمودن و هوادهی مناسب برطرف می گردد. در عین حال می توان از سمپاشی با دز مناسب قارچکش نیز استفاده کرد. در صورت وجود مگس خزانه نیز شستشو و سپس استفاده از حشره کش مناسب است.

9-  همیشه به این موضوع توجه داشته باشید که توصیه کودهای مایع برای تقویت خزانه در شرایطی صحیح است که خزانه سالم بوده و قدرت جذب و استفاده از آن را داشته باشد. در صورتی که برای درمان خزانه توصیه هایی ارائه نموده اید حتما تاکید کنید کودهای مایع پس از برطرف شدن مشکل و بصورت جدا استفاده گردند.

10-          یک توصیه کلی: برای تشخیص درست، همیشه با طرح سوالات مناسب، تمام احتمالات را در نظر بگیرید. در زمینه خزانه ها می توانید در مورد مقدار بذر پاشیده شده، سطح خزانه احداث شده برای یک هکتار مزرعه، استفاده یا عدم استفاده از کودها، نحوه خزانه گیری، هوادهی یا عدم آن، و امثال آن پرسش نمایید. همیشه سعی کنید به تشخیص درستی رسیده و سپس توصیه ارائه نمایید.

اساتید گرامی - دوستان عزیز – همکاران ارجمند

با عرض سلام

          وبلاگ گیاهپزشکی گیلان نیز کاندیدای انتخاب وبلاگ سال استان گیلان گردیده است. درصورت تمایل می توانید بصورت Online و از طریق کلیک بر روی لوگوی بالای صفحه در نظرسنجی (که از اول اسفند انجام خواهد شد) شرکت فرمایید. مسلما رای شما به این وبلاگ موجبات تشویق و ادامه ی کار آن را با انگیزه بیشتر فراهم خواهد نمود. موجب امتنان خواهد بود دوستان و همکاران دیگر را نیز با این وبلاگ آشنا فرمایید.

          با توجه به اینکه در سال های اخیر یکی از موارد مهم مراجعه کشاورزان به کارشناسان عارضه کوتولگی گیاه برنج می باشد و متاسفانه تاکنون دقیقا و با قاطعیت علت و راه چاره آن مشخص نگردیده است، جهت آشنایی با علائم این عارضه و ارائه تجربیات شخصی در این زمینه، با همکاری خانم مهندس داوری – کارشناس مسئول حفظ نباتات شهرستان فومن - نسبت به گردآوری مطالب زیر اقدام گردیده است. بسیاری از موارد ذکر شده صرفا جنبه تجربی داشته و از لحاظ علمی اثبات نشده، و حتی ممکن است با بعضی دستورالعمل های موجود در سال های اخیر مغایرت داشته باشد ... ولی کاملا مستند بوده و مشاهده گردیده است.

تاریخچه و پراکنش جغرافیایی

این عارضه از سال 1374 بصورت پراکنده در برخی از شالیزارهای استان گیلان، بخصوص در غرب استان مشاهده گردید و به تدریج بر وسعت بروز آن افزوده شد. هم اینک می توان گفت در اغلب نقاط استان کم و بیش دیده می شود. به گفته کارشناسان و محققین وجود عارضه با این خصوصیات در هیچ یک از منابع خارجی گزارش نگردیده است.

نشانه های عارضه

بوته ها دارای پنجه بیشتر از حد نرمال می باشند. بعضی از برگ ها چروكیده می شوند. میزان تولید ریشه در اكثر بوته های مبتلا بیشتر شده و گاهی فضای بیشتری اشغال می كنند. بیرون آوردن بوته های آلوده در مراحل اولیه رشد به سختی انجام می گیرد. رشد بوته ها متوقف شده و نسبت به بوته های سالم كوتاه ترند. بوته های آلوده خوشه های غیرطبیعی تولید نموده و گاهی به سختی از غلاف بیرون می آید. برخی از بوته ها با قرمز شدن برگها از بین می روند و تعدادی نیز وضعیت طبیعی خود را در مراحل بعدی رشد به دست می آورند. نشانه های این عارضه بیشتر در حاشیه کرت ها و یک طرف آن مشاهده می شود. این قسمت از مزرعه معمولا بیشتر از سایر نقاط حالت ماندابی دارد. قابل ذکر است نشانه های عارضه می تواند در تعداد محدودی از بوته ها تا چند هزار مترمربع از یک مزرعه آلوده بروز نموده و موجب از بین رفتن کامل یا قسمتی از آن گردد.

بعضی موارد قابل توجه در خصوص عارضه كوتولگی

قطعات آلوده اكثرا حالت باتلاقی دارند. گاهی مشاهده می شود مزرعه ای كه در سال گذشته آلودگی داشته در سال جاری فاقد نشانه های عارضه است. در برخی موارد در صورت تهیه بذر از مزرعه غیر آلوده ، آلودگی مشاهده نمی شود. در برخی مزارع آلوده که پس از بین رفتن نشاها مجددا نشا می گردند مشکل برطرف شده، و در برخی دیگر نشاهای جدید نیز آلودگی نشان می دهند. راتون (رشد مجدد گیاه برنج که در اصطلاح محلی به آن «شابج» گفته می شود) بوته های آلوده در برخی موارد سالم و در برخی موارد آلوده می باشد.

مشاهدات و تجربه سال های اخیر اینجانب و تعدادی از کارشناسان دیگر نشان داده است عارضه كوتولگی در بسیاری از موارد در مزارعی مشاهده می شود كه نشاکاری به اشتباه همزمان یا با فاصله کمی از مصرف علف کش انجام می گردد، و یا علف کش بجای استفاده بر روی آب شالیزار بر روی خاک آن پاشیده می شود. نوع خاصی از علف کش در بروز عارضه موثرنبوده و این عارضه در مزارعی كه علف كش های مختلف به كار برده شده است، مشاهده می شود.

بررسی مجموعه ی مشاهدات انجام شده در سال های اخیر، شبهه تاثیر نوع یا انواعی از علف کش در بروز این عارضه را تقویت می نماید، که نیاز به بررسی دقیق و کارشناسانه، و بدون پیش داوری دارد.

اقدامات انجام شده توسط مراجع ذیربط:

پس از مشاهده عارضه كوتولگی محققین بخشهای مختلف مؤسسه تحقیقات آفات و بیماری های گیاهی كشور نسبت به انجام بررسی در این زمینه اقدام نمودند كه نتایج بررسی ها به این شرح اعلام گردیده بود:

هیچ گونه عامل بیماری زای گیاهی اعم از ویروس، باكتری، قارچ و ... مشاهده نشد. در بررسی های آزمایشگاهی هیچ كدام از حشرات شكار شده در مزارع آلوده، دربوته های سالم آلودگی ایجاد نكردند.

در خصوص علف كش ها بررسی و نتیجه تحقیقات اولیه مؤسسه مبنی بر عدم ارتباط مصرف علف كش های رایج استان و ایجاد عارضه كوتولگی بوده است. هر چند در سال 1385 در سمیناری که در محل مجتمع آموزشی جهادکشاورزی گیلان برگزار گردید بروز عارضه كوتولگی  به مصرف علفكش ساترن ربط داده شد. (البته همانطور كه گفته شد عارضه در مزارعی كه سایر علف كش ها نیز مصرف شده بود مشاهده می گردد).

مؤسسه تحقیقات برنج کشور در سال 1379 علت عارضه را كمبود عناصر پتاسیم و روی دانسته و توصیه كرد برای ارقام اصلاح شده 200 كیلوگرم و برای ارقام محلی 150 كیلو گرم كود پتاسه و در دو مرحله (زمان نشاكاری و 15 تا 20 روز پس از آن) استفاده گردد. همچنین قرار دادن ریشه نشاها در محلول 2 تا 4 درصد محلول سولفات روی یا اكسید روی به مدت 15 دقیقه در زمان انتقال نشا به زمین اصلی توصیه گردید ... به نظر می رسد این موضوع آخرین دستورالعمل ابلاغی رسمی در این زمینه می باشد. متاسفانه به کرّات بروز عارضه در مزارعی که دستورالعمل فوق را اجرا نموده بودند مشاهده گردید.

تجربیات شخصی در زمینه رفع مشکل

          تاکید می شود مواردی که ذکر می شود جنبه علمی نداشته و مراحل آزمایش و اثبات را در هیچ مرجع تحقیقاتی طی ننموده اند، ولی بارها و بصورت مستند توسط اینجانب و تعدادی دیگر از کارشناسان اجرایی بکار رفته و نتایج بسیار خوبی نیز مشاهده گردیده است. بطوری که در بسیاری موارد علائم عارضه به کلی از بین رفته و یا بسیار محدود گردیده است.

          توصیه بکار رفته برای کشاورزان در این رابطه به سادگی قابل اجراست. بستن ورودی و خروجی آب شالیزار، استفاده از 50 کیلوگرم کود کلرور پتاسیم، و سپس جلوگیری از ورود آب به مزرعه تا زمانی که مزرعه کاملا خشک شده و ترک های مویی در آن مشاهده گردد، و پس از آن رساندن دوباره آب به مزرعه. مواردی وجود داشته که کود پتاسه تهیه نگردیده و صرفا با خشکاندن مزرعه به طرز فوق نشانه های عارضه از بین رفته است. گاهی کشاورزان اعلام می دارند در صورت خشکاندن زمین امکان رشد و پیشروی علف های هرز در آن فراهم می گردد. با توجه به شدت زیاد عارضه در بسیاری از مزارع توصیه می گردد حتی در صورت رشد علف های هرز، خشکاندن زمین انجام شده و پس از آبگیری مجدد اقدام به وجین دستی گردد.

          آمارگیری دقیقی بر روی نتایج بدست آمده از توصیه ها انجام نشده است. ولی به نظر می رسد درصد بالایی از کشاورزان (شاید حدود 90%) از نتیجه بدست آمده راضی بوده اند.

          امید این است هر چه زودتر علت بروز این عارضه دقیقا مشخص شده و راه کار مناسبی نیز برای پیشگیری بروز آن ارائه گردد. مسلما جمع بندی و استفاده از تجربیات همه همکاران اجرایی و محقق در این زمینه بسیار موثر می باشد. پیشنهاد می شود کارشناسان مجری شبکه مراقبت در سال 1387 دقت بیشتری را در بررسی کلیه عوامل موثر در مزارع آلوده بعمل آورده، و با تکمیل پرسشنامه ای، اطلاعات اینگونه مزارع را جمع آوری نمایند. سوالات این پرسشنامه می تواند شامل موارد زیر باشد:

نام کشاورز – نام روستا – داخل یا خارج از محدوده مزراع تجهیز و نوسازی شده – رقم برنج استفاده شده – محل تهیه بذر – ضدعفونی شدن بذر استفاده شده – محل قرار گرفتن مزرعه نسبت به نهر آبیاری (اوایل یا اواخر) – سنگینی خاک – باطلاقی بودن مزرعه – سابقه آلودگی در سال های قبل – انواع کودهای استفاده شده و مقدار آن – زمان استفاده از کود – نوع علف کش استفاده شده و مقدار آن – زمان استفاده از علف کش – طرز استفاده از علف کش – زمان بروز اولین علائم (بهتر است مزارع آلوده مداوما مورد بازدید و تغییرات مشاهده شده روزانه یادداشت برداری گردند) – توصیه ها و اقدامات انجام شده برای رفع مشکل – نتایج و تاثیر توصیه ها.

از بین رفتن بوته ها بر اثر عارضه کوتولگی

(عکس از غیاثی، 1385)